Pasif tasarım nedir, enerji verimli bina nasıl tasarlanır?
Önce ihtiyaç azaltılır, sonra cihaz seçilir
Enerji verimliliği çoğu zaman verimli klima, güneş paneli veya otomasyon olarak düşünülür. Oysa en ucuz enerji, hiç harcanmayan enerjidir. Batıya bakan büyük ve gölgesiz bir cam cepheyi en verimli soğutma sistemi bile telafi edemez. Sıra şöyledir: önce mimariyle yükü azaltmak, sonra kalan ihtiyacı verimli sistemlerle karşılamak, en son yenilenebilir enerji eklemek.
Altı ilke
| İlke | Ne yapılır | Kazanım |
|---|---|---|
| Yön ve kütle | Uzun cepheler mümkünse kuzey ve güneye bakar; kompakt kütle tercih edilir | Kışın güneş kazancı, yazın daha az aşırı ısınma |
| Yalıtım ve sızdırmazlık | Duvar, çatı ve zemin yalıtılır; ısı köprüleri ve hava kaçakları önlenir | Isıtma ve soğutma yükü belirgin biçimde düşer |
| Pencere tasarımı | Cam oranı yöne göre belirlenir; ısı ve güneş kontrol camları seçilir | Gün ışığı ile ısı kaybı ve kazancı dengelenir |
| Gölgeleme | Güneyde yatay, doğu ve batıda düşey elemanlar; hareketli sistemler | Yaz güneşi engellenir, kış güneşi içeri alınır |
| Gün ışığı | Oda derinliği, pencere yüksekliği, ışık rafı ve avlular | Gündüz yapay aydınlatma ihtiyacı azalır |
| Doğal havalandırma | Karşılıklı açıklıklar, baca etkisi, gece soğutması | Geçiş mevsimlerinde mekanik soğutma gerekmez |
Türkiye'nin iklim bölgelerinde ne değişir?
Tek bir doğru çözüm yoktur. Soğuk iklimde öncelik yalıtım, sızdırmazlık ve güney güneşinden yararlanmaktır. Sıcak ve nemli kıyı bölgelerinde gölgeleme ve hava hareketi öne çıkar. Sıcak ve kuru iç bölgelerde kalın, ısıl kütlesi yüksek duvarlar ve gece havalandırması etkilidir. İstanbul gibi ılıman ve nemli iklimlerde ise dengeli bir yaklaşım gerekir: iyi yalıtım, kontrollü cam oranı ve batı cephesinde güçlü gölgeleme. TS 825, Türkiye'yi iklim bölgelerine ayırır ve her bölge için yalıtım sınırlarını tanımlar.
Pasif tasarım ve mekanik sistemler
- Yük azaldıkça cihazlar, kanallar ve teknik hacimler küçülür; ilk yatırım düşer.
- Sızdırmaz binalarda taze hava için ısı geri kazanımlı havalandırma gerekir.
- Gün ışığı sensörleri, doğal ışıktan elde edilen tasarrufu otomatik hale getirir.
- Kararlar varsayımla değil, enerji modeli ve gün ışığı analiziyle doğrulanır.
Cephe malzemesi ve sistemi kararları için cephe tasarımında malzeme seçimi yazımıza bakabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Binayı parsele yönü düşünmeden yerleştirmek.
- Bütün cephelere aynı pencereyi ve aynı camı uygulamak.
- Gölgeleme elemanlarını bütçe kısıntısında ilk kalem olarak çıkarmak.
- Yalıtımı kalınlaştırıp ısı köprülerini ve hava kaçaklarını çözmemek.